Werkman; baskıdan sanata

“Açılmamış kanatların büyüklüğü bilinemez.” 

Andre Gide

Birçok trajik hikâyeden birisi belki de Groningen’de doğup büyümüş Hendrik Nicolaas Werkman’ın yaşamının sonlanışı… Ancak çoğu zaman trajediler; derin yaşanmışlıklar, birikimler, döneme ait önemli izler taşır… Trajediyle bitirilen son; hakkı verilerek, yaratıcılıkla,  sanatla, kendini geliştirerek dolu dolu geçirilen yaşamsa eğer, her daim toplumları ileriye taşımaya, toplumlarda hayat bulmaya değerdir.  Werkman da bu nedenle sanatıyla, deneyimledikleriyle, “farklı” olanı yaratabilmek adına; sanatseverlerde sanatıyla, sanat mı diyenlerde ise azmiyle takdir görecek ve hayat bulacaktır.

[1]her verhaal van Groningen_Jan Wiegers

Hendrik Nicolaas Werkman, oil on canvas, Jan Wiegers, 1929 (from the website of Het Verhaal van Groningen)

Werkman kimdir?

Hayatına basımcı/matbaacı kimliğiyle başlayan Werkman, bu teknikleri mekanik bir döngü halinde bırakmak yerine onları deneyimlemeyi ve farklı çizgiler oluşturmayı seçmiş ve hayatının ileriki safhalarına tasarımcı kimliğiyle devam etmiş bir insan.

29 Nisan 1882’de Hollanda’nın kuzey doğusunda yer alan- Groningen’e bağlı- Leens kasabasında doğmuş. Hayatını, baskı işleri yapan Sappemeer isimli bir firmada çalışarak kazanmaya başlamış. 1908 yılında, 20 işçilik bir ekiple kendi baskı evini oluşturmuş ve buradaki çalışmalarına 1917 yılına kadar devam etmiş.

DSC02311

1900’lü yıllarda baskı, Groningen Grafik Müzesi (fotoğraf: Deniz Mutlu)

Edindiği deneyimler onu baskı tekniklerini öğrenmekten daha öteye taşımış. Bu anlamda farklı tekniklerle ilgilisini daha ileri noktaya taşıyarak baskının bir kopyalama eylemi olarak kalmak yerine, sanata nasıl taşınabileceğini irdelemiş. 1920 yılında, De Ploeg isimli Hollandalı bir sanatçı grubuna dâhil olmuş. Bu dönemin belki de Werkman’ın hayatında baskıdan sanata bir geçiş olduğunu söylemek, kişisel bir gözlem olmakla birlikte, çok da yanlış sayılmaz. Aynı dönemde tasarımcının yaşadığı bazı maddi sıkıntılar, onu baskı evini kapatmaya zorlamış. Çalışmalarına, Blad voor Kunst (Sanat için bir dergi) adıyla bir dergi oluşturarak devam etmiş. 1923-1926 yılları arasında ise yine farklı çalışmalarını yayınladığı 9 sayılık bir derleme olan dergi The Next Call’u (Sonraki arayış) çıkarmış. Kaynaklarda derginin Dadaist şairlerden şiirler de içerdiği belirtilir.

https://www.youtube.com/watch?v=j8xoY0hybK0

Aslında Werkman’ı farklı ve ilginç kılan tasarımcı kimliğine etki eden bazı modern akımlar; De Stijl, Dadaism, Constructivism gibi aynı dönemde – 20. Yüzyılın başları- popülerlik kazanmış, avant-garde sanat akımlarının izlenimleri… Bu anlamda etkilendiği bazı önemli isimlerse; Piet Zwart, Theo van Doesberg, El Lissitzky and Wiliam Sandberg.[1]

piet_zwart_borenzagenvijlen

Wickers Evi için bir afiş, Piet Zwart (http://www.iconofgraphics.com/piet-zwart/)

Rhythm of a Russian Dance_ Van Doesberg

Rhythm of a Russian Dance, Van Doesberg, 1918 (from the Moma collection, http://www.moma.org/collection/artist.php?artist_id=6076)

Sanat, çoğu zaman dönemin sosyo-politik olaylarından bağımsız gelişmez/gelişemez. İkinci dünya savaşı, Alman işgal yılları… Werkman, çalışmalarına Nazi yıkımına bir karşı direniş olarak oluşturduğu De Blauwe Schuit (Mavi mavna) adlı yayınıyla devam etmiş -kaynaklar, bu dönemde 3 arkadaşıyla çalıştığını belirtir- . Bu yayında kendini gösteren en önemli eserler de Chassidische Legenden (Hasidic Legends) adıyla çalışılmış olanlardır.

[2] Chassidische Legenden_ Groningen museum(archive)

Chassidische Legenden I, Werkman, 1942 (from Groningen museum, archive)

[3] Chassidische legenden II-2 _ Groningen museum(archive)

Chassidische legenden II, Werkman, 1943 (from Groningen museum, archive)

2008 yılında Werkman’ı anmak adına oluşturulan sergide Werkman’ın De Blauwe Schuit’deki tutumu şu şekilde belirtilir:

“Werkman, bir seri olarak 20 güzel illüstrasyonla bu Hasidic hikayeleri [Chassidische Legenden] oluşturur. Yazı ve görseller, Nazi işgaline bir dayanma gücü olarak oluşturulmuş ve Hollandalı insanlara savaş yıllarında cesaret vermek amacıyla üretilmiştir.” [2]

Bu amaç Werkman’ın hayatına mal olacaktır… 10 Nisan 1945 yılında idam edilmiştir.

Bu yıl, ölümünün 70. yılı anısına Werkman’ın eserleri birçok sergiyle- Stedelijk Müzesi(Amsterdam), Groninger Müzesi(Groningen), Groningen Grafik Müzesi -anılmış, tasarımcı; sanat anlayışı, azmi ve “yeni” yi üretme/ulaşma arzusuyla yeniden hatırlanmıştır. Tasarımcının; mürekkep, boya, objeler/şekiller, harflerle kurduğu dünya kolaj, renklerin farklı katmanlarla deneyimlenmesi, baskı silindirindeki deneysel edinimler… hepsi özgünlüğe giden yolda farklı mekanizmalar.

DSC02316

boyalar – paletler, Groningen Grafik Müzesi (fotoğraf: Deniz Mutlu)

DSC02323

Groningen Grafik Müzesi (fotoğraf: Deniz Mutlu)

DSC02325_1

Groningen Grafik Müzesi (fotoğraf: Deniz Mutlu)

Werkman’la ilgili yazıları okuyup, eserlerine göz gezdirdikçe sanatçıyı şu kelimelerle anlatmak bilmem ki abartı olur: yaratıcı, hayalperest ve azimli.

Bir kaynakta Werkman’ın hayat görüşü, şu kelimeleriyle belirtilir:

“Ben böyle bir hikâye okuduğumda, aklımda kimsenin silmeye gücünün yetemeyeceği görüntüler/görseller oluşur… Mesela, ‘3 kat gül’ adlı harika hikâyeyi okuduğumda, hikâye bende baskıya yönelme heyecanı uyandırır… tamamen görsellik.”

Werkman’ın kelimelerindeki bu samimiyet, onun sadece mekanik bir işlem olarak öğrendiği baskı işleminden yaratıcılık ve hayalgücü gerektiren sanata nasıl geçiş yaptığını anlatabilecek heyecanı – sanırım ki- içinde barındırmaktadır.

[1] Jamie Gray, “Hendrick N. Werkman: An Autobiography”, North Carolina State University(GD 592), published in march 9, 2004, http://www.agrayspace.com/ncsu/04_fall/img/Werkman.pdf

[2] “Hendrik Werkman: The Blue Barge”, official website of Jewish Historical Museum, http://www.jhm.nl/current/exhibitions/archive/hendrik-werkman-the-blue-barge

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: